Suchożebrscy

Dariusz Kosieradzki, Życie Sokołowa 10 XI 2005

Suchożebrscy herbu Radwan

Stara rodzina z Podlasia ufundowała kościół

W najstarszych, zachowanych księgach sądowych drohickich z połowy piętnastego stulecia zachowały się m.in. informacje o Andrzeju, Michale, Mikołaju, Stanisławie i Dąbrowie z Suchożebr. Wymienia się ich jako współwłaścicieli wsi w latach 1474 – 1480.

W kolejnym stuleciu pojawia się w różnych dokumentach cała plejada tamtejszych mieszkańców. Występują oni w przeróżnych spisach np. z 1567, czy z 1569 r. odnoszących się do ważnych ówczesnych wydarzeń tj. podatków, przysiąg itp. Z Suchożebr, po przyłączeniu Podlasia do Korony na przysięgę przybyli np. przedstawiciele rodziny Jakuba Suchożebrskiego – synowie Jan i Stanisław, z rodziny innego Jana byli to jego potomkowie: Stanisław, Maciej, Andrzej i Jakub. Od Szczęsnego Suchożebrskiego wówczas – Andrzej. Mieszkańców reprezentował z Suchożebr też Jakub Gniewięcki z żoną Jagną.

Miejscowe legendy…

Miejscowy regionalista Edward Podniesiński w swojej książce „Suchożebry strony rodzinne…” przytacza znaną w regionie legendę. Według tego ludowego podania nazwa okolicy i wsi powstała, kiedy ziemia zaczęła odsłaniać próbującym ją zagospodarować kolonistom kości ludzi i zwierząt. Według osadników miała tu zapewne miejsce jakaś wielka bitwa. Podczas orki i uprawy gruntów wyorywano części szkieletów, a że najbardziej zwracały na siebie uwagę wystające z ziemi żebra, ludzie zaczęli określać to miejsce „suchymi żebrami”.

I rzeczywiście archeologowie opodal Suchożebrów odkryli liczne mogiły i cmentarza prehistoryczny, tzw. ciałopalny. Okolica była stale zamieszkiwana od stuleci, a swego czasu istniał tu nawet średniowieczny gród obronny, którego fragmenty wałów ziemnych można zobaczyć i dziś.

…a prawda historyczna

Jednak zdania, co do określania na tej podstawie etymologii nazwy wsi Suchożebry są podzielone. Inne źródła w tym „Słownik etymologiczny” podaje na przykład, że nazwa ta mogła powstać raczej od przezwiska rodowego tj. „Suchożebro”, co nie zmienia faktu, że osada jest i tak bardzo stara.
W obiegu są też i inne próby wyjaśnienia nazwy Suchożebry, bardziej ukierunkowane na położenie geograficzno – przyrodnicze. Tu na pomoc wysuwanym tezom przychodzi charakterystyczne ukształtowanie terenu okolicy. Wystarczy tylko uważnie zerknąć, a skojarzenia i próba rozwiązania zagadki nasuwają się same. Dawniej okolica musiała być bardzo podmokła, wręcz bagienna, pośród tych rozlewisk i mokradeł rozciągały się suche, długie i wąskie pasy ziemi położone nieco wyżej i lustro wody. Ich większa liczba i położenie widziane przez przygodnego obserwatora z jednego ze wzgórz nasuwały skojarzenia do zwierzęcych kości żebrowych. Przyjmując taką hipotezę za możliwą należałoby się zgodzić z możliwością wyjaśnienia nazwy wsi Suchożebry właśnie w ten sposób.

Fundują kościół katolicki

Jedne z pierwszych wzmianek pisanych, jakie zachowały się o Suchożebrach w źródłach pochodzą z 1422 r. Wówczas to erygowano we wsi parafię katolicką i wybudowano drewniany kościół. Ich fundatorami byli przedstawiciele rodu miejscowych dziedziców dóbr Suchożebrskich, a wśród nich znalazł się Trojan Suchożebrski, być może założyciel niedalekich Trojanek. Do tych, którzy wydatnie wsparli kosztowną inwestycję byli też i inni np. sąsiedzi zza miedzy Podniesińscy. Tym, którzy aktywnie i hojnie pomagali na samym początku przysługiwało później prawo patronatu i każdy następny członek fundacji miał prawo, ale nie obowiązek przyjąć nazwisko Suchożebrski. Doszło do tego, że w połowie siedemnastego stulecia bardzo wiele rodzin je nosiło. Znamienny wydaje się też taki sam herb, jakim posługiwało się też część rodzin szlacheckich w parafii zamieszkałych tj. Suchożebrscy, Podniesińscy, czy Przygodzccy.

Właściciele Suchożebr

W 1512 r. dobra Suchożebry należały w lwiej części do rodziny Wodyńskich – tj. sędziego drohickiego Mikołaja Wodyńskiego herbu Kościesza.

Z kolei w 1569 r. – do kasztelana zakroczymskiego Tomasza i Krzysztofa Olędzkich herbu Rawicz, co nie oznaczało wszakże, iż mniejszych działów ziemi inna szlachta w tym i licznie rozrodzeni Suchożebrscy.
Na uwagę zasługuje też dokument przytoczony z 22 października 1543 r. przez historyka Witolda Semkowicza w jednej z jego prac, dotyczy on udowadniania naganionego o szlachectwo Mateusza Stańskiego przydomku Paluch, herbu Prus. Ten powołując się na swoich krewnych i sąsiadów m.in. Soszyńskich, Przygodzkich, Kobylińskich i Sasinów jako świadka podawał również niejakiego Felicjana Suchożebrskiego, dziedzica z Suchożebr.

W 1567 r. do Radoszkowic położonych na Białorusi z samych tylko Suchożebr na popis pospolitego ruszenia przybyli konno uzbrojeni we włócznie, kordy i miecze: Jakub syna Bartosza, dwóch Andrzejów – potomkowie Stanisława i Szczęsnego, Jakub syn Jana oraz cała plejada przedstawicieli gałęzi rodowej Suchożebrskich zwanych przydomkiem Wilczek tj. Andrzej, Stanisław, Jakub, Stanisław i Andrzej, którego wysłał ojciec Jan Suchożebrski. Pieszo stawiło się zaledwie dwóch: Stanisław i Matys synowie Jana.

Dziesięciny i metrykalia

Dowodem na to są m.in. wykazy należnej dziesięciny na rzecz kościoła w Suchożebrach z należących do parafii wiosek. Dzięki tym dokumentom i metrykom rodzeń, małżeństw i ślubów wiemy, że w latach 1690-1700 oraz 1695-1706, w Suchożebrach zamieszkiwali m.in. Wawrzyniec, Wojciech, Leon, Władysław, Jacek, Marcin, Kazimierz i Anna Suchożebrscy oraz Jan przydomku Grenda i Jan Piszczek, i Tomasz Wilczek. Ze szlachty figurują tu także nazwiska np. Sikorskich, Soszyńskich, Tarkowskich, Krasowskich i Paczóskich. Pomimo takiej licznej grupy jaką stanowili w Suchożebrach tutejsi gniazdowcy, czyli Suchożebrscy ród ten stopniowo w tej wsi wymierał. Brak męskich przedstawicieli i przenoszenie się do innych miejscowości przyczyniło się do tego, że w drugiej połowie XIX w. w Suchożebrach mieszkał tylko jeden Suchożebrski, a w sąsiednich Przygodach dwie rodziny Adama i Antoniego Suchożebrskich i Tomasza, męża Józefy ze Staniszewskich oraz ich potomków m.in. członka Polskiej Organizacji Wojskowej Teofila Suchożebrskiego i uczestnika wojny obronnej Mariana Suchożebrskiego, który zginął w niewoli rosyjskiej.

Suchożebrscy dziś

Współcześnie Suchożebrscy zamieszkują na terenie powiatu sokołowskiego m.in. w Sokołowie Podlaskim, Błoniu Dużym, Borychowie, Kosieradach Wielkich, Włodkach, Wojewódkach Dolnych i Zawadach. W Polsce jest ich 218 osób, z czego w byłym województwie siedleckim 110. Niektórzy z nich używają odmiennych wariantów nazwiska i tak np. Suchożebskich jest 15, zaś Suchożebskich 6.

DARIUSZ KOSIERADZKI (Życie Sokołowa 10 XI 2005)

Dane uzupełniające:

Najstarsze wypisy w księgi sądowe drohickie 2 poł. XV w.:
1474 r. Andrzej z Suchożebrów
1476 r. Michał z Suchożebrów
1477 r. Michał z Suchożebrów
1479 r. Michał de Suchożebry
1479 r. Miachał z Suchożebrów
1481 r. Andrzej z Suchożebrów
1481 r. Dąbrowa de Suchożebry
1480 r. Stanisław z Suchożebrów
Popis pospolitego ruszenia Radoszkowice 1567 r.:
Suchożebry:
Jakub syn Bartosza – klacz, kord
Andrzej syn Stanisława – klacz, miecz
Suchożebry:
Andrzej syn Szczęsnego – klacz, miecz
Jakub syn Jana – klacz
Stanisław syn Jana – pieszo
Matys syn jana – pieszo, rohatyna
Andrzej syn Jana „Wilczok” – klacz, kord
Stanisław „Wilczek” – klacz, miecz
Jan Wilczek wysłał syna Andrzeja – klacz, kord
Jakub Wilczek – klacz, miecz

Przysięga na wierność Koronie po przyłączeniu województwa podlaskiego do Korony, Drohiczyn 1569 r.:
Suchożebry:
Jan syn Jakuba
Stanisław syn Jakuba
Stanisław syn Jakuba
Maciej syn Jana
Andrzej syn Jana
Jakub syn Jana
Jan Gniewięcki i od żony swojej Jagny
Stanisław syn Jana
Andrzej syn Szczęsnego

Fragmenty z książki „Sokołów Podlaski. Dzieje miasta i okolic” pod red. G. Ryżewskiego, Sokołów Podlaski 2006, z rozdziału „Osadnictwo lewobrzeżnej części ziemi drohickiej w XV i na pocz. XVI w. – okolice Sokołowa, Węgrowa i Mord. T. Jaszczołt:

„…W Suchożebrach został ufundowany jeden z najstarszych kościołów na tych terenach. Fudatorem był dziedzic wsi Trojan. Zachowana się kopia dokumentu fundacyjnego nie zawiera daty rocznej. Fundacja jednak musiała nastąpic przed 1424 r., gdyż była w niej mowa o biskupie włodzimierskim Grzegorzu… W 2 poł. XV w. w Suchożebrach występowali liczni właściciele, nie wiadomo czy pochodzący z jednego rodu. W 1453 r. występował Piotr wójt z Suchożebrów, który niekoniecznie musiał sprawowac tę funkcję. Był to zapewne jego przydomek. W 1458 r. zostali odnotowani „Zdziestkowięta” z Suchożebrów. W 1483 r. Stanisław, Mikołaj, Maciej, Adam, Jan i Andrzej bracia rodzeni z Suchożebrów, synowie Piotra wójta kupili od Piotra Czermaka ½ Maleszewy. Niektórzy z nich przenieśli się do Maleszewy. W latach 1454-1458 występował Andrzej z Suchożebrów. Oprócz powyższych części tej wsi posiadali: Piotr Podawca (1477), Michał (1472-1477), Marcin (1479) i Wojciech (1487). W 1481 r. występował też jakiś Dąbrowa z Suchożebrów. Może jego przydomek był utworzony od nazwy herbu, którym się posługiwał. Suchożebrscy wystawili do popisu wojskowego w 1528 r. dwa konie… Częśc Suchożebrów nabyli Wodyńscy z Miedznej. Założyli następnie Wolę Suchożebrską…”

Opracowanie i przygotowanie materiałów

Janusz Wojciech Kowalski
Dariusz Kosieradzki

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s